تعریف قدیم :

باستان شناسی زیر آب چیست؟

باستان نشاسی زیر آب(Underwater Archaeology) که با عناوین مختلفی چون باستان شناسی دریایی (Maritime Archaeology- ماریتایم آرکئولوژی)، باستان شناسی دریایی (مارین آرکئولوژی -Marine Archaeology) و باستان شناسی شناورها (ناتیکال آرکئولوژی--Nautical Archaeology نام این گرایش ازکلمه ی (naus) که در یونانی به معنای (کشتی) است برای این رشته اقتباس شده) شناخته می شود به معنای مطالعات تخصصی برروی آثار باقیمانده از بشر و فعالیتهایش برروی دریاها است.

1. باستان شناسی دریایی (Maritime Archaeology- ماریتایم آرکئولوژی)

دکترجیمز پی. دلگادو(James P. Delgado) درمقاله خودتحت عنوان باستان شناسی زیرآب(Underwater Archaeology) عبارت باستان شناسی دریایی (MaritimeArchaeology)را اینگونه تعریف کرده است: باستان شناسی دریایی به معنای مطالعات باستان شناسانه بر روی زندگی بشری وتعاملاتش بادریاها که می تواند شامل سایت های روی خشکی مرتبط با فعالیت های دریایی مانند؛ فانوس های دریایی،ساختاربنادر،بررسی سواحل تجاری و نظامی مهم می باشد.

2. باستان شناسی دریایی (مارین آرکئولوژی -Marine Archaeology)

دکترجیمز پی دلگادو باستانشناسی دریایی[مارین آرکئولوژی] را مطالعه بقایای باقیمانده از مصوناعات بشری که هم اکنون دردریاها (یاآبهای شور) غرق شده اند، مانند هواپیماهای مغروق معرفی می کند.

3. باستان شناسی شناورها  ( ناتیکال آرکئولوژی-Nautical Archaeology)

همانطور که ذکر شد نام این گرایش ازکلمه ی (naus) که در یونانی به معنای (کشتی) است برای این رشته اقتباس شده دکترجیمز پی. دلگادو ازناتیکال[نوتیکال] آرکئولوژی با عنوان مطالعات باستانشناسانه برروی مسائل کشتی هاوکشتی سازی یاد می کند. این گرایش مانند باستان شناسی دریایی نیز شامل سایت های مرتبط با کشتی ها وکشتی سازی روی خشکی نیز می شود و شامل کشتی های مدفون، بقایای از کشتی های مغروق (ممکن است درشرایط خشک قرارداشته باشند) وکارگاههای کشتی سازی می شود[سایت مدفون ینی کاپی(YeniKapi) که مربوط به یک بندر قدیمی در قسطنطنیه (استانبول امروزی) می باشد مثال خوبی در ارتباط با این گرایش است].

میراث فرهنگی زیر آب

میراث فرهنگی زیر آب عبارتند از  تمامی نشانه های زندگی بشری که دارای مشخصه های فرهنگی،تاریخی یا باستان شناسی باشند وبرای دوره ای خاص ویا همیشه، حداقل صد سال تمامی یا بخشی از آنها در زیر آب وجود داشته باشد، مانند:

الف. سایت ها، سازه ها، بناها، مصنوعات بشری و بقایای انسانی به همراه با بافت باستان شناسی وطبیعی آنها.

ب. آثارمغروق شامل کشتی ها، هواپیماها، بنادر و لنگرگاهها و دیگروسایل نقلیه یابخشی ازآنها،محموله یامحتوای آنها به همراه بابافت باستان شناسی و طبیعی آنها.

ج. اشیائی باماهیت پیش ازتاریخ (توفیقیان 1385)

در سال 2001 کنوانسیونی جهت حفاظت از این میراث*  تهیه شد که هم اکنون نسخه پی دی اف آن در وبسایت سازمان یونسکو* قابل دسترسی است.

 


* Underwater Cultural heritage Convention on the Protection of the Underwater Cultural Heritage

*www.unesco.org 

 

منابع :

Catsambis, A., Ford , B., & Hamilton, D. L. (2011). The Oxford Handbook of Maritime Archaeology. USA : Oxford University Press.

Delgado , J. P., & Staniforth, M. (n.d.). Underwater Archaeology. encyclopedia of Life support system (EOLSS).

Gibbins, David, and Jonathan Adams. “shipwreck and maritime archaeology.” World Archaeology, 2001.

sila, Tripati, A.S gaur, and sundaresh. “Marine Archaeology In India.” Man and Eviromental, 2004: 1.2.

توفیقیان, ح. (1385). باستان شناسی زیرآب در ایران . متن کنوانسیون حفاظت از آثار باستانی زیرآب در یونسکو . سیمرا : تهران .

تدوین:ر.ا

تعریف جدید:


یکی از بهترین و به روزترین تعاریفی که میتوان از باستان شناسی دریایی ارائه داد بدین شرح می‌باشد:باستان‌شناسی‌دریایی در اساسی‌ترین شکل خود به مطالعه مواد فرهنگی مربوط به بشر و تعاملاتش با دریاها می‌پردازد.این رشته،مطالعاتی از قبیل:کشتی‌ها و مغروقه‌ها ، زیرساخت دریایی،بهربرداری دریایی، هویت ها و چشم اندازهای دریایی و انواع دیگر میراث  مانند میراث قابل لمس و غیر قابل لمس مرتبط با دریا را در بر می گیرد.از جمله رشته های منشعب از باستان شناسی دریایی می توان به "باستان شناسی شناور"  که بر روی"شناورها"و تمامی جنبه های فنی و اجتماعی آن چه بر روی خشکی،چه در زیر آب یا در موزه متمرکز می‌باشد هم‌چنین "باستان‌شناسی‌زیرآب" که محوطه‌های باستانی در زیرآب را بدون در نظر گرفتن ارتباطشان با دریا که علاوه بر کشتی‌های مغروق شامل هواپیماهای مغروق ،شهرهای مدفون در زیرآب، زیستگاه‌های به زیرآب رفته و ... را نیز در بر می‌گیرد،اشاره کرد(McKinnon,2014:414-15).

Works Cited

McKinnon, J. F. (2014). Archaeology and the Emergence of Fields: Maritime . In C. Smith, Encyclopedia of Global Archaeology (pp. 414-415). Springer.