آثار شهر سی نیز

...و این سی نیز شهرکی است نزدیکی ساحل دریا و کتان بسیار باشد و از آنجا جامه سینیزی خیزد ......   

                                                                          (از فارسنامه            ابن البلخی در شرح گشادن مسلمانان پارس را- (اقتداری, 1375, ص. 17))

شناسایی جغرافیایی بندر  سی نیز

چون از بندر دیلم به سوی گناوه، در ساحل دریا، برانیم پس از طی مسافتی حدود 20 کیلومتر، به قریة امام حسن و خور امام حسن می رسیم، که امروزه یکی از مراکز تأسیسات نفت جنوبی است (اقتداری, 1375, ص. 17).


آثار شهر سی نیز

بندر خور امام حسن  بر فراز این زمین افتاده، ارتفاعات تپه مانندی است که در دامان آنها، آثار خرابه های سی نیز هویدا است. این آثار عبارتند از اطلال آکنده از سنگ و ملاط گچ وسنگهای دریائی، و حصار خانه ها و آب انبارها و چاهها و آبریزها و گرمابه ها، که بر روی هم انباشته شده اند. از خرابه های این شهر کوزه هائی یافته اند که در آن تخم گیاهی ذخیره شده و در دل خاک مانده بوده است. گوپال یا گوفال که از سفال پخته ساخته شده در خرابه های سی نیز به فراوانی وجود دارد (اقتداری, 1375, ص. 17).

جغرافیای تاریخی سی نیز

سی نیز یا شی نیز، به روزگار آبادانی مهروبان، آبادان بوده و تا سال 321 هجری که آغاز قیام قرمطیان است بندری پر رونق بوده است. در این زمان قرمطیان آن را ویران کردند، و دیگر آبادانی پیشین را باز نیافت. یاقوت حموی صاحب معجم البلدان آن را به کسر اول و سکون دوم و نون مکسوره ضبط کرده و می گوید: شهری است بر ساحل دریای فارس، نزدیک تر به بصره تا سیراف، و نزدیک به جنابه، و در آن جز قومی از دزدان زندگی نمی کنند. یاقو از قول ابی محمد الله بن عبدالمجید بن سُبران اهوازی، نقل می کند که در سال 321، قرمطیان از سی نیز عبور کردند، از دریا به آنجا آمدند، و عده شان حدود هزار نفر بود و سی سوار داشتند و سی نیز را غارت کردند و مردم آنجا را کشتند. ابوسحق ابراهیم اصطخری در کتاب مسالک و ممالک گوید جنابه و سی نیز و ماهی روبان  گرمسیرند، بر کرانة دریا، میوه های گرمسیری فراخ دارند. اصطخری سی نیز را از کورة اردشیرخوره می داند وابن بلخی در ذکر راههای فارس و از شیراز تا ساحلیات، سی نیز را  در منزل نهم و با دوری شش فرسنگ از جناباد(گناوه)، ذکر کرده است و آن را اینگونه وصف می کند :" شهرکی است بر کنار دریا و حصارکی دارد و این سی نیز میان مهروبان و جناباد است و جامه کتان بافند، سخت و لطیف تر آن را سی نیز گویند، اما کاشتنی نکنند و جز خرما نخیزد، روغن چراغ و هوا و آب آن نیکو است". قریة حصار که بعد از قریة امام حسن واقع است، محل حصار غربی شهر و بندر سی نیز بوده است که آثار بارو و ویرانه های تأسیسات آن شهر هنوز باقی است (اقتداری, 1375, صص. 22-19).

 

منبع :

اقتداری, ا. (1375). اثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

 

تدوین : ر.ا