بنام خدا

بندر گناوه


گناوه بر ساحل خلیج فارس، در میان بوشهر و دیلم به فاصله هیجده کیلومتری، در جانب شرق خورامام حسن شهر گناوة کنونی در جنوب گناوه قدیم بنا شده و گناوه قدیم در یک نیم دائره، در جانب شمالی شهر کنونی، بر گناوة کنونی محیط می باشد (اقتداری, 1375, ص. 27). اکنون از گناوه قدیم جز دشتی آکنده از اطلال و سنگ ها و پی های مدفون در زیر خاک و بعضی بازماندة طاق نما، که با سنگ ولی به صورت ضربی بر جای مانده اند، چیزی مشهود نیست، ولی گاه و بیگاه از درون مغاکها و حفره ها و در زیر پی ها عمارات ویرانه، و در اراضی مشهور (اقتداری, 1375, ص. 29) به محل قلاع قدیمی گناوه، سکه ها و دست افزارها و مصنوعات سنگی و سفالی پیدا می شود، که حکایت از قدمت تمدن این سرزمین می نماید (اقتداری, 1375, ص. 31). یاقوت حموی جنّابه را شهری کوچک از سواحل فارس خوانده است. نام این بندر در کتب قدیم به صورت گنابا،گنفه،گناوه،جنابه،جناباد،جنفه و جنابا هم آمده است. یاقوت بنای این شهر را بنام جنابه بن طهمورث پادشاه خوانده و ابوسعید حسن الجنابی القرمطی را که مؤسس بدعت قرمطیان بود از این شهر خوانده است (اقتداری, 1375, ص. 31). حاج مبرزا حین طیب شیرازی، مؤلف فارسنامه ناصری،خود این شهر را دیده است، و گوید: شهری است محاذی جزیرة خارک وطایفة قرامطه از آن است. و خارک جزیره ئی است در دریای فارس و شهر گناوه از شهرهای قدیم فارس است (اقتداری, 1375, ص. 32). مؤلف فارسنامه گوید: در کنارشرقی این شهر خراب، درة پهن عمیقی است که از دریا آمده، ونیمه بیشتر دائره شهر را فراگرفته است که در وقت مدّ دریا،پر از آب شده و مال التجاره و بار کشتی های بزرگ را در کشتی های کوچک گذاشته از داخل این در به دوروازه های شهر می رسانیده اند (اقتداری, 1375, ص. 32.33).  گناوه از سمت مغرب به دریای فارس محدود است (اقتداری, 1375, ص. 33). سِر آرنولد.ت. ویلسون  مؤلف کتاب خلیج فارس نو شته است نقاط ساحلی فارس در قرون وسطی هر یک، زمانی دارای اهمیت و اعتبار بوده اند از این قرار اند: مهروبان،سی نیز،جنابا،سیراف و جزائر کیش و هرمز و به نقل از کوداما که در قرن نهم میلادی می زیسته، و با ذکر نام کتاب او به نام "راهها و مالیاتها" از او نقل می کند که: " بلاد دریائی ایران عبارتند از مهروبان، سی نیز و جنابا و توج و سیراف. و همین مولف یعنی آرنولد ویلسون از ابن حوقل نقل می کند که در جنابا پارچه های کتانی ممتاز بافته می شده و زری دوزیهای آن را سلاطین و امراء غالب ممالک می پسندیده اند و آن را به تمام نقاط عالم می برده اند (اقتداری, 1375, ص. 34). گی. لسترنج در کتاب جغرافیای سرزمین های خلافت شرقی آورده است که: "جنابه یا جنابا در جنوب سی نیز واقع بود و هنوز خرابه های آن نزدیک دهانة رودخانه ئی که جغرافیا نویسان عرب آن را شاذکان نامیده اند دیده می شود. جنابه به قول اصطخری  گرمای سخت داشته (اقتداری, 1375, ص. 34) و خور جنابه محل خطرناکی بوده که هنگام طوفان هیچ کشتی از آن به سلامت نمی رسته است. جنابه از مهروبان بزرگتر بوده (اقتداری, 1375, ص. 35). ایرانیان آن را گَنَفه یا آب گنده می نامند زیرا آب آنجا چرکین است (اقتداری, 1375, ص. 35).

 

اقتداری, ا. (1375). اثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

 عکس از maps.google.com


تدوین:ر.ا